Ἀρχαῖα Ἑλληνικά

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας                  έχει σχέση με τις ηδονές και τις λύπες

 

 διὰ μὲν γὰρ  τὴν ἡδονὴν                        διότι εξαιτίας της ευχαρίστησης

 

τὰ φαῦλα πράττομεν,                               κάνουμε  τιποτένια πράγματα

 

 διὰ δὲ τὴν λύπην                                        ενώ εξαιτίας της λύπης
τῶν  καλῶν ἀπεχόμεθα.                          μένουμε μακριά από τα (αισθητικά)ωραία   πράγματα

 

διὸ δεῖ                                                                 Για αυτό και πρέπει

 

  ὡς ὁ Πλάτων φησίν,                                  όπως το λέει ο Πλάτωνας

 

ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων,                     να έχουμε πάρει εκείνη την αγωγή  από μικροί

 

ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι            που θα μας κάνει να νιώθουμε χαρά ή λύπη

 οἷς δεῖ·                                                               για τα πράγματα που πρέπει

 

 

 

Δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν,                         Δεν πρέπει να το πούμε μόνο έτσι

ὅτι ἕξις,                                                           ότι η αρετή είναι έξη

ἀλλὰ καὶ ποία τις.                                           αλλά ποιάς ακριβώς ποιότητα έξη
 ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή,                          Πρέπει λοιπόν να πούμε ότι κάθε αρετή

οὗ ἂν ᾖ ἀρετή,                                                όποιου πράγματος είναι αρετή
αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ                                και το ίδιο το πράγμα το κάνει

                                                                  να φτάσει στην πιο καλή (τέλεια)   κατάσταση του

καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν,    και το βοηθάει να εκτελέσει με το πιο σωστό 

                                                τρόπο το έργο του (αυτό που είναι προορισμένο για αυτό)

οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ               για παράδειγμα η αρετή του ματιού

τόν τε ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ             κάνει τέλειο τον ίδιο τον οφθαλμό

καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ·                            και το έργο που είναι προορισμένο για αυτό

τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ             γιατί χάρη στην αρετή του ματιού

εὖ ὁρῶμεν.                                          βλέπουμε καλά

ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ                  όμοια και η αρετή του αλόγου

ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ                    κάνει το άλογο τέλειο

καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν                             και ικανό να τρέξει

καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην                   και να σηκώσει τον επιβάτη

 καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους.                 και να σταθεί αντιμέτωπο με τον εχθρό

εἰ δὴ τοῦτ’ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει,      εάν αυτό συμβαίνει σε όλες τις περιπτώσεις

καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη ἂν ἡ ἕξις       και η αρετή του ανθρώπου θα είναι η έξη

ἀφ’ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται          εξαιτίας της οποίας ο άνθρωπος γίνεται ενάρετος

καὶ ἀφ’ ἧς                                            και χάρη στην οποία

εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει.           θα εκτελέσει με σωστό τρόπο το έργο του 

                                                                           (που είναι προορισμένο για αυτόν)

Β1.Ποια η σχέση ηθικής αρετής και  ηδονής και λύπης και πως την εξηγεί ο Αριστοτέλης στο κείμενο που σας δίνεται;

Η ηθική αρετή συνδέεται με τα πάθη της ψυχής «η άσκηση της αρετής σαν πραγμάτωση της εσωτερικής ροπής προς την ενέργεια, συνοδεύεται από ηδονή και η ηδονή την τονώνει στο δρόμο της» Κ. Τσάτσος .Ο Αριστοτέλης θεωρείται  θεμελιωτής της επιστήμης της ψυχολογίας καθώς τα πρώτα σπέρματα της επιστήμης αυτής τα βρίσκουμε  στο «Περί ψυχής». Η ηθική αρετή έχει σχέση με τις ηδονές και τις λύπες οι οποίες επηρεάζουν σε καθοριστικό βαθμό τη ψυχή των ανθρώπων. Ο Πλάτων πίστευε ότι λίγο πρέπει να ενδιαφέρει τους ανθρώπους  η ηδονή και η λύπη όταν νομοθετούν. Ο Αριστοτέλης είδε τα συναισθήματα  με λιγότερη αυστηρότητα από το δάσκαλο του. Το συναίσθημα της χαράς και της λύπης  αποτελεί ψυχική λειτουργία, το ποιόν και η ένταση του δημιουργεί την ηθική αρετή μέσω της ηθικής πράξης. Η πραγμάτωση της ηθικής αρετής συνεπάγεται  ευχαρίστηση και άρα ψυχική πλήρωση.Εξαιτίας  της ηδονής κάνουμε ασήμαντα πράγματα ∙ η ηδονοθηρία μας οδηγεί σε ανάρμοστες πράξεις  που δεν ταιριάζουν σε ένα ηθικό χαρακτήρα..Υπάρχουν καλές και κακές ηδονές, οι πρώτες μέσω της εκτέλεσης καλών πράξεων μας ηθικοποιούν οι δεύτερες μας απομακρύνουν με τις κακές πράξεις από την πραγμάτωση της αρετής. Ο During αναφέρει σχετικά: «η λέξη ηδονή έχει ένα μεγάλο εύρος σημασιών θετικά σημαίνει την ευχαρίστηση, αρνητικά σημαίνει την  άμετρη επιθυμία  για τον Αριστοτέλη η ικανοποίηση της επιθυμίας και του πόθου  είναι μια από τις κύριες αιτίες των άδικων πράξεων» Η ηδονή έχει χαρακτήρα καλό και κακό ανάλογα με την πράξη που τη συνοδεύει. Οι καλές ηδονές βοηθούν στη διατήρηση του μέτρου ενώ οι κακές οδηγούν στην υπερβολή. Η σωστή επιλογή γίνεται μέσω της παιδείας.

Οι ηδονές δεν αποτελούν εμπόδιο προκειμένου να αποκτήσουμε  την αρετή αλλά λειτουργούν ως κινητήρια δύναμη της πράξης μας αφού δεν νοείται πράξη χωρίς ηδονή και βέβαια δεν νοείται ευδαιμονία χωρίς ηδονή. Η συναναστροφή της ανθρώπινης ψυχής με την ηδονή τη μαθαίνει να εκλογικεύει τα πάθη της και η ψυχή διαμορφώνει την ποιότητα της  καταπολεμώντας τα πάθη της χωρίς να δυσανασχετεί με τη διαρκή αναμέτρηση με αυτά. Η αρετή είναι η κατάσταση που προκύπτει από τις καλές εκδηλώσεις της ψυχής η οποί α εμπνέει τα καλύτερα έργα και συναισθήματα α στην ανθρώπινη ψυχή. Αυτός που αποφεύγει αλόγιστα τις ηδονές είναι αγροίκος εκείνος που παραδίδεται άμετρα  σε αυτές ακόλαστος. Η ηδονή βρίσκεται στο κέντρο του “ηθικώς πράττειν” και συνυφαίνεται με την ψυχική ευφροσύνη που προκύπτει από την υπερνίκηση των ανεξέλεγκτων παθών. Η περιστροφή της ηθικής αρετής γύρω από τις αρετές έχει την έννοια της αντιπαράθεσης μαζί τους και όχι συμπόρευσης.

Β2.Ἕξις, ἀρετή, ἔργον: α) να προσδιορίσετε το περιεχόμενο των όρων (μονάδες 9) και β) να εξηγήσετε τη μεταξύ τους σχέση με βάση το κείμενο που σας δίνεται (μονάδες 6).

Η λέξη εξις παράγεται από το θέμα του ρήματος εχω (μέλλ.: εξω απότο θέμα σεχ- < hεχ- < έχ- + παραγωγική κατάληξη -σις, η οποία δηλώνει ενέργεια). Η αρχική σημασία στα αρχαία ελληνικά της λέξης εξις είναι: το να έχει ή να κατέχει κανείς συνέχεια κάτι που το έχει αποκτήσει(πβ. τη γνωστή φράση εξις δευτέρα φύσις = η ιδιότητα που αποκτήθηκε με τον εθισμό είναι μόνιμη και σταθερή, σαν να υπάρχει από τη φύση)- η ἕξις όμως είναι όχι μόνο ενέργεια αλλά και αυτό που την ακολουθεί: η μόνιμη κατάσταση, η ιδιότητα που προκύπτει από συνήθεια ή από άσκηση και με αυτή τη σημασία τη χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης, δίνοντάς της ηθικό περιεχόμενο (εξεις είναι τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας)

Η λέξη άρετη« ρίζ. αρ-) σχετίζεται ετυμολογικά με τις λέξεις Άρης,ἀρείων, ἂριστος,  ἀραρίσκω (= ταιριάζω, προσαρμόζω), ά ρέσω(η πρώτη σημασία της άρετης ήταν η ανδρεία, η γενναιότηταστον πόλεμο).Έτσι αρετή είναι η κατάσταση εκείνη της ψυχής που κάνει το ον να βρίσκεται στην τέλεια μορφή του.Τη μορφή εκείνη που από τη φύση ήταν προκαθορισμένη να έχει όταν θα έφτανε στην τελείωση του με τη συνδρομή βέβαια των ποιοτικών έξεων που εκπορεύονται από την ορθή παιδεία.Έτσι, ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί εδώ τον όρο “αρετή” όχι με την έννοια της ανθρώπινης αποκλειστικά ηθικής ιδιότητας, η οποία απορρέει από κάποιες ενέργειες στο πλαίσιο του κοινωνικού βίου, αλλά με μια ευρεία σημασία: ως ικανότητα, προτέρημα, αξιότητα έμψυχων ή άψυχων, που τους δίνει τη δυνατότητα α) να βρίσκονται στην τέλεια κατάστασή τους και β) να επιτελούν με τέλειο τρόπο τον προορισμό τους (π.χ. αρετή του εδάφους είναι η ιδιότητα της ευφορίας και η ικανότητά του να παράγει πλούσια προϊόντα).

‘Έξεις – αρετές

Οι αρετές έχουν χαρακτηριστεί έξεις (μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα).Όμως κάθε έξη είναι αποτέλεσμα όμοιων ενεργειών που επαναλαμβάνονται και αυτό σημαίνει ότι από την ποιότητα των ενεργειών εξαρτάται και η ποιότητα των έξεων, οι οποίες μπορεί να είναι και αξιόλογες και ανάξιες λόγου, και θετικές και αρνητικές- και καλές και κακές (δικαιοσύνη, ανδρεία Κ.ά. – αδικία, δειλία κ.ά.). μα ηθικά γνωρίσματα, τα μόνιμα στοιχεία του χαρακτήρα μας, καλά ή κακά).

Ο προορισμός του κάθε πράγματος (το ἒργον αυτού). Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη η φύσις, η οποία οὐδέν ποιεῖ μάτην (= τίποτε δεν κάνει τυχαία), έχει αναθέσει σε καθετί που υπάρχει σ’ αυτόν τον κόσμο ένα ἒργον, δηλαδή μια καθορισμένη πορεία με ένα συγκεκριμένο προορισμό. Όταν επιτελεστεί το έργο, το ον φτάνει στο τέλος του (= στην τελείωσή του). Έτσι, υπάρχει ἒργον του ματιού, του αλόγου, του χεριού, του ποδιού κ. ο. κ., όπως βέβαια και ἒργον του ανθρώπου (το οποίο είναι ψυχής ένέργεια κατα λόγον μη ἂνευ λόγου)’ παράλληλα όμως με αυτό, ειδικά ο άνθρωπος μπορεί να επιτελεί και το ἒργον ενός “τεχνίτη” (αγαλματοποιού, κιθαριστή κτλ.).

Η σχέση των τριών αυτών εννοιών είναι αλληλένδετη και ετεροκαθοριζόμενη.Η αρετή είναι η ιδιότητα που τελειοποιεί το έργον δηλαδή τον προορισμό που δίνει η φύση στα πράγματα.Χωρίς την αρετή,οι προδιαθέσεις που ενυπάρχουν σε κάθε ον χάνονται.Η αρετή επίσης είναι εκείνη που διαμορφώνει τις έξεις ,τις ποιοτικές εκείνες συνήθειες-ενέργειες που με την επαναλαμβανόμενη εφαρμογή τους οδηγεί  σταδιακά στη διαμόρφωση της αρετής κάθε πράγματος,δηλαδή στην ολοκλήρωση των ιδιοτήτων του,στην τελειότερη μορφή που μπορεί εκείνο να πάρει,σύμφωνα με τις επιταγές της φύσης από την αρχή της δημιουργίας του.

Β3.Ποια ήταν η σχέση του Αριστοτέλη με τους συναδέλφους του στην Ακαδημία και πώς αυτή εξηγείται;

σελ.141 σχολικού βιβλίου: Είκοσι χρόνια έμεινε ο Αριστοτέλης….αν είναι να σωθεί η αλήθεια;

Β4. Να βρείτε στο παραπάνω διδαγμένο κείμενο μία ετυμολογικά συγγενή λέξη, απλή ή σύνθετη, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής:

σχεδόν:ἕξεων

 αχάριστος:χαίρων

ασήμαντος: Σημεῖον

 ενδεής:δεῖ

πρόφαση:φησίν

διαμονή:ὑπομένων

άρτιος:ἀρετή

τελεσίδικος:ἀποτελεῖ

δημαγωγός:ἦχθαί

αταδρομικό:δραμεῖν

Γ ΜΕΡΟΣ ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Γ1.Ἄνδρες στρατιῶται Ἀθηναίων τε καὶ τῶν ἄλλων ξυμμάχων, ὁ μὲν ἀγὼν ὁ μέλλων ὁμοίως κοινὸς ἅπασιν ἔσται περί τε σωτηρίας καὶ πατρίδος ἑκάστοις οὐχ ἧσσον ἢ τοῖς πολεμίοις· ἢν γὰρ κρατήσωμεν νῦν ταῖς ναυσίν, ἔστι τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν. ἀθυμεῖν δὲ οὐ χρὴ οὐδὲ πάσχειν ὅπερ οἱ ἀπειρότατοι τῶν ἀνθρώπων, οἳ τοῖς πρώτοις ἀγῶσι σφαλέντες ἔπειτα διὰ παντὸς τὴν ἐλπίδα τοῦ φόβου ὁμοίαν ταῖς ξυμφοραῖς ἔχουσιν. ἀλλ’ ὅσοι τε Ἀθηναίων πάρεστε, πολλῶν ἤδη πολέμων ἔμπειροι ὄντες, καὶ ὅσοι τῶν ξυμμάχων, ξυστρατευόμενοι αἰεί, μνήσθητε τῶν ἐν τοῖς πολέμοις παραλόγων.

Στρατιώτες των Αθηναίων και των υπόλοιπων συμμάχων,ο επικείμενος αγώνας θα είναι κατά τον ίδιο τρόπο(ομοίως) κοινός για όλους,για τη σωτηρία και για την πατρίδα και για τον καθένα ξεχωριστά και περισσότερο (όχι λιγότερο) από ότι για τους εχθρούς.Γιατί αν τώρα νικήσουμε(επικρατήσουμε) με τα πλοία,είναι δυνατόν κάποιος να ξαναδει την πατρίδα του,που κάπου υπάρχει.Και δεν πρέπει να χάνεται το θάρρος σας ούτε να παθαίνετε  ο,τι οι πιο άπειροι από τους  άνθρωπους ,οι οποίοι επειδή απέτυχαν στους πρώτους αγώνες ,έπειτα συνεχώς έχουν την προσδοκία του φόβου ότι θα πάθουν ο,τι ακριβώς έπαθαν και στις συμφορές τους.Αλλά και όσοι από τους Αθηναίους βρίσκεστε εδώ,επειδή έχετε ήδη πείρα από τους κοινούς πολέμους και όσοι από τους συμμάχους εκστρατεύετε πάντα μαζί μας,θυμηθείτε τα παράλογα των πολέμων.

Γ2.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις:

ἀγὼν : την αιτιατική πληθυντικού                                                               Τούς ἀγῶνας

ναυσίν : την κλητική ενικού                                                                                       ὦ ναῦ

ὅπερ : τη δοτική πληθυντικού στο θηλυκό γένος                                                       αἷσπερ

πρώτοις : τον ίδιο τύπο στον συγκριτικό βαθμό                                                     προτέροις

σφαλέντες : τη δοτική πληθυντικού στο ίδιο γένος                                                            σφαλεῖσιν

κρατήσωμεν : το β΄ ενικό πρόσωπο της προστακτικής  του ενεστώτα στην ίδια φωνή       κράτει

ἐπιδεῖν : το απαρέμφατο του ενεστώτα στην ίδια φωνή                                                      ἐφορᾶν

πάσχειν : το γ΄ ενικό πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα                                              πείσεται

ἔχουσιν : το α΄ ενικό πρόσωπο της ευκτικής του αορίστου β΄ στην ίδια φωνή                      σχοίην

μνήσθητε : το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του ίδιου χρόνου                                ἐμνήσθησαν

Γ3α. Να γίνει πλήρης συντακτική αναγνώριση των παρακάτω τύπων:

στρατιῶται:επιθετικός προσδιορισμός ή παράθεση στο ανδρες

 τῳ: δοτική προσωπική εξαιτίας του ἐστί

 ἀθυμεῖν : υποκείμενο του απαρεμφάτου χρή

 τῶν ἀνθρώπων: γενική διαιρετική στο ἀπειρότατοι

 ταῖς ξυμφοραῖς: δοτική αντικειμενική από το ὁμοίαν

 τῶν παραλόγων : αντικείμενο στο μνήσθητε

Γ3β.«ἢν κρατήσωμεν ταῖς ναυσίν, ἔστι τῳ τὴν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν»: να μεταφέρετε το παραπάνω χωρίο στον πλάγιο λόγο (και με τους δύο τρόπους) εξαρτώντας το από τη φράση «Ὁ Νικίας εἶπεν»

Ὁ Νικίας εἶπε ὃτι εἰ κρατήσαιεν ταῖς ναυσί  εἲη τῳ τήν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν.

Ὁ Νικίας εἶπε  εἰ κρατήσαιεν ταῖς ναυσί  εἶναι τῳ τήν ὑπάρχουσάν που οἰκείαν πόλιν ἐπιδεῖν

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>