ΈΚΦΡΑΣΗ -ΈΚΘΕΣΗ

ΘΕΜΑΤΑ

Η «ανθρωπιά» είναι μια λέξη του καιρού μας, ένας όρος κοινόχρηστος, ένα νόμισμα που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια, γιατί συμβαίνει η ανταλλακτική του αξία να είναι πολύ μεγάλη. Και με την «ανθρωπιά» εννοούμε, φυσικά, τη συμπόνια, τη συμμετοχή, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στο πάθος του γείτονα. Και όχι μόνο του γείτονα. Του κάθε ανθρώπου. Άλλοτε χρησιμοποιούσαν τον όρο «ανθρωπισμός». Έλεγαν: «αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» και με τούτο εσήμαιναν μια προσωπικότητα που ξοδευόταν ολόκληρη για να κάμει το καλό. Ο Ντυνάν, για παράδειγμα, ο ιδρυτής του «Ερυθρού Σταυρού», υπήρξε ένας τέτοιος ανθρωπιστής. Πέρα απ’ ό,τι θα μπορούσε να ενδιαφέρει αποκλειστικά το άτομό του, εσυλλογίσθηκε τους ανθρώπους που έπασχαν, έξω από διάκριση φυλής και θρησκείας, «εν πολέμω και εν ειρήνη». Ο «ανθρωπιστής», ένας άνθρωπος με σπουδαίες ικανότητες, που αναλίσκεται με ειλικρίνεια, χωρίς υστεροβουλία, ακόμη και χωρίς τη θεμιτή, επιτέλους, από πολλές απόψεις, επιθυμία της υστεροφημίας, υπήρξε, για πολλούς αιώνες, ένα θαυμάσιο ιδανικό, που οι προγενέστεροι το επρόβαλλαν στους μεταγενέστερους. Ακόμη τότε η «ανθρωπιά», μολονότι δεν έπαυε να είναι κοινή απαίτηση, δεν είχε καταντήσει κοινόχρηστος όρος. Ήταν η σπάνια, η υψηλή παρουσία, όπου μόνο μερικές εκλεκτές φύσεις κατόρθωναν να φτάσουν. Και ακόμη, μια καθημερινή άσκηση που ο καθένας την επιθυμούσε για τον εαυτό του, θεωρώντας την αυτονόητο χρέος του, χωρίς να συλλογίζεται ότι θα μπορούσε και διαφορετικά να την αξιοποιήσει. Το γεγονός ότι η απαίτηση της «ανθρωπιάς» έχει γίνει κοινός τόπος σήμερα δεν είναι χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει πως η οικουμενική ψυχή αισθάνεται βαθύτερα την ταλαιπωρία του ανθρώπου και αναζητεί διέξοδο. Περιττό να προστεθεί πως και η ανθρωπιά, καθώς κι ένα σωρό άλλοι όροι, έχει υποστεί τρομακτικές διαστρεβλώσεις. Όποιος είπε πως οι ιδέες είναι καθώς τα υγρά, που παίρνουν το σχήμα του μπουκαλιού τους, είχε, βέβαια, πολύ δίκιο. Και με τους όρους το ίδιο συμβαίνει. Αλλάζουν νόημα, αλλάζουν απόχρωση, κατά τον τρόπο που τους μεταχειρίζεται κανείς και κατά τον σκοπό που επιδιώκει χρησιμοποιώντας τους. Έτσι, μπορούμε να μιλούμε όλοι για ανθρωπιά, αλλά να εννοούμε ολωσδιόλου διαφορετικό πράγμα ο καθένας. Έπειτα, ένας όρος, μια λέξη, μια έκφραση, που βρίσκεται ολοένα στο στόμα μας, σιγά σιγά φτωχαίνει, αδειάζει, αποστεώνεται, αυτοακυρώνεται. Φοβούμαι πως ίσια ίσια αυτό έχει συμβεί με την ανθρωπιά. Αρκεί μια ματιά ολόγυρά μας, για να το νιώσουμε καλύτερα τούτο. Η καθημερινή ζωή ολοένα και περισσότερο χάνει τη θαλπωρή, τη γλυκιά ζεστασιά της. Είναι έναςχειμώνας χωρίς αλκυονίδες. Η «καλημέρα», αυτό το χαρούμενο άνοιγμα παραθύρου προς τον αίθριο ουρανό, μεταβάλλεται σιγά σιγά σε μορφασμό. Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα. Λησμονούμε, ωστόσο, πως η ανθρωπιά είναι κυριότατα βούληση, δεν είναι γνώση, δεν είναι μόνο γνώση. Και δεν είναι λόγος, είναι πράξη. Είναι ένας ολόκληρος εσωτερικός κόσμος, στην τελείωσή του, που ακτινοβολεί παντού. Η ανθρωπιά αποκλείει τη μισαλλοδοξία, την καταφρόνηση του άλλου ανθρώπου· είναι επιεικής και ήπια. Περιέχει πολλή συγκατάβαση και πολλή κατανόηση. Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία. Δεν βρίσκεται στραμμένη προς ένα μονάχα σημείο του ορίζοντα. Εκείνος που είναι αληθινά ανθρώπινος δεν μπορεί παρά να είναι, σε κάθε περίσταση, ανθρώπινος. Η ανθρωπιά δεν είναι επάγγελμα, δεν είναι όργανο αυτοπροβολής και επιτυχίας. Είναι απάρνηση. Πρέπει πολλά ν’ αρνηθείς, για να κερδίσεις τα ουσιωδέστερα. Αλλά δεν είναι και παθητική κατάσταση. Ολωσδιόλου αντίθετα, αποτελεί μορφή αδιάκοπης ενέργειας. Είναι πολύ ευκολότερο να γίνεις «μέγας ανήρ» παρά να γίνεις «μεγάλος άνθρωπος». Η Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα μεγάλων ανδρών. Αλλά έχει πολύ λίγους «ανθρώπους» να παρουσιάσει.

I.Μ.Παναγιωτόπουλος, Ο Σύγχρονος Άνθρωπος.
Οι Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα 1988. 18η
έκδοση (Διασκευή).

A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε
(100-120 λέξεις).
Μονάδες 25

Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του
αποσπάσματος που ακολουθεί: «Η ανθρώπινη λαιμαργία, η δίψα της ευζωίας
δεν αφήνει τόπο για ευγενικά αισθήματα. Κάτι περισσότερο: τα ευγενικά
αισθήματα θεωρούνται ξεπερασμένα.».
Μονάδες 10

Β2. α) Να βρείτε δύο τρόπους ανάπτυξης στην πρώτη παράγραφο του
κειμένου (Η «ανθρωπιά» … «εν πολέμω και εν ειρήνη») και να δικαιολογήσετε
την απάντησή σας.
Μονάδες 6
β) Ποια νοηματική σύνδεση εκφράζουν οι διαρθρωτικές λέξεις:
έτσι (στην τέταρτη παράγραφο)
ωστόσο (στην έκτη παράγραφο).
Μονάδες 4

Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
αναλίσκεται, οικουμενική, διαστρεβλώσεις, ολωσδιόλου, ευζωίας.
Μονάδες 5 ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙ∆ΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ∆΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙ∆ΕΣ
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
κοινόχρηστος, συμμετοχή, αυτοακυρώνεται, γνώση, αδιάκοπης.
Μονάδες 5

Β4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση των εισαγωγικών στις παρακάτω
περιπτώσεις:
«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής» (στην πρώτη παράγραφο)
«Ερυθρού Σταυρού» (στην πρώτη παράγραφο).
Μονάδες 2

β) Να εντοπίσετε στο κείμενο τρεις εκφράσεις με μεταφορική σημασία.
Μονάδες 3

Γ1. Σε άρθρο σας, που θα δημοσιευτεί σε τοπική εφημερίδα, να αναφερθείτε σε
φαινόμενα που αποδεικνύουν το έλλειμμα ανθρωπιάς στην εποχή μας, αλλά
και σε δραστηριότητες, ατομικές και συλλογικές, που αποσκοπούν στον
περιορισμό αυτού του ελλείμματος (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

A1. Ο συγγραφέας προβληματίζεται γύρω από την έννοια της ανθρωπιάς.Αρχικά ,θεωρεί πως περιλαμβάνει πολλές άλλες όπως εκείνη της συμπαράστασης στα προβλήματα των συνανθρώπων μας και αναφέρεται σε περιπτώσεις ευεργετών  που ενδιαφέρθηκαν να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο.Στη συνέχεια παραθέτει τα χαρακτηριστικά του ανθρωπιστή και αναφέρει πως για πολλούς αιώνες υπήρξε ιδανικό και σπάνια ιδιότητα μερικών εκλεκτών.Θεωρεί πως σήμερα η έννοια χρησιμοποιείται με ευκολία και η σημασία της έχει αλλοιωθεί.Επιπλέον η συχνή και άστοχη χρήση του όρου έχει αρχίσει να μειώνει την αξία του.Παρατηρεί πως ο ανθρωπισμός έχει χαθεί στις καθημερινές συναλλαγές και  επισημαίνει πως η  ανθρωπιά σηματιοδοτείται με πράξεις που αναδεικνύουν ανώτερα αισθήματα και διαλλακτικότητα απέναντι στον συνανθρωπο.Καταλήγει λέγοντας πως είναι πολύ δύσκολο να θεωρηθείς ανθρωπιστής  καθώς απαιτεί  ενεργητική δράση σε ΄όλους τους τομείς και αυτοθυσία.

Β1. Πράγματι η σημερινή εποχή κυριαρχείται από την ακατάπαυστη επιθυμία για υλική υπεροχή και οικονομική επικράτηση.Η ευζωία έχει γίνει συνώνυμο του καταναλωτισμού και ευτυχής θεωρείται εκείνος που υπερέχει υλικά έναντι των υπολοίπων.Οι παναθρώπινες αξίες και τα ευγενή αισθήματα έχουν παραγκωνιστεί ως παρωχημένες έννοιες ενός κάποτε ένδοξου παρελθόντος που προέβαλε τον ανθρωπισμό ως υπέρτατη αξία.Ευημερία πέραν της υλικής δε θεωρείται αληθινή ευημερία και η επιδίωξη του πλούτου μονοπωλεί το ενιαφέρον των ανθρώπων.Η έννοια «συνάνθρωπος»  που άλλοτε περιλάμβανε αξίες όπως εκείνη της αυτοθυσίας,της αλληλεγγύης,του αλτρουισμού έχει αντικατασταθεί από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και τον ατομικισμό.Έτσι,εκτοπίζονται τα χαρακτηριστικά εκείνα που οριοθετούν την έννοια άνθρωπος,παραχωρώντας τη θέση τους στο βωμό του κέρδους.

Β2. α) Η πρώτη παράγραφος του κειμένου αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων.Συγκεκριμένα παρατηρούμε την ανάπτυξη με ορισμό.

  • ΟΡΙΣΤΕΑ ΕΝΝΟΙΑ :ανθρωπισμός
  • ΓΕΝΟΣ: λέξη,όρος
  • ΕΙΔΟΠΟΙΟΣ ΔΙΑΦΟΡΑ: εννοούμε, φυσικά, τη συμπόνια, τη συμμετοχή, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο…. του ανθρώπου.

Επιπλέον έχουμε αιτιολόγηση καθώς ο συγγραφέας αιτιολογεί γιατί  η ανθρωπιά είναι ένας κοινόχρηστς χώρος (..γιατί συμβαίνει η ανταλλακτική του αξία να είναι πολύ μεγάλη.).

Τέλος αναπτύσσει την παράγραφο με παραδείγματα αναφερόμενος στο παράδειγμα του Ντυνάν. (Ο Ντυνάν, για παράδειγμα, ο ιδρυτής του «Ερυθρού Σταυρού», υπήρξε ένας τέτοιος ανθρωπιστής)

 Β2 β) έτσι : εκφράζει συμπέρασμα  Ωστόσο : εκφράζει αντίθεση,εναντίωση

Β3α

  1. Αναλίσκεται: καταναλώνεται,ξοδεύεται
  2.    Οικουμενική: παναθρώπινη  
  3. Διαστρεβλώσεις: αλλοιώσεις
  4. Ολωσδιόλου: εντελώς
  5. ςΕυζωίας: ευημερίας

Β3 β)

  1.  Κοινόχρηστος: ιδιωτικός
  2. Συμμετοχή: αποχή
  3.   Αυτοακυρώνεται: επιβεβαιώνεται
  4.    Γνώση: άγνοια
  5.  Αδιάκοπης: διακεκομμένης 

Β 4α) Η χρήση εισαγωγικών:

«αυτός είναι μεγάλος ανθρωπιστής»: μεταφορά λόγων άλλου

«Ερυθρού Σταυρού»:  τίτλος –όνομα ιδρύματος

 Β4 β) εκφράσεις με μεταφορική σημασία

  •  ένα νόμισμα που κυκλοφορεί σ’ όλα τα χέρια
  • φτωχαίνει, αδειάζει, αποστεώνεται, αυτοακυρώνεται
  • Η ανθρωπιά είναι κυκλική παρουσία

 

Γ.  ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

 

ΤΙΤΛΟΣ:  «O απάνθρωπος συνάνθρωπος»

 Η «ανθρωπιά»τείνει να αποτελέσει έναν παρωχημένο όρο στη σύγχρονη εποχή του υλικού ευδαιμονισμού και της οικονομικής επικράτησης.Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν γίνει πλέον σύνηθες γεγονός της καθημερινότητας και η βία συμπορεύεται την παρανομία σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας .Παρόλα αυτά ,μέσα σε αυτήν την αντι-ανθρώπινη περιρρέουσα ατμόσφαιρα κάθε  ανθρωπιστική δράση που έχει την φιλαλληλία και την προσφορά ως παρονομαστή πρέπει να χαιρετίζεται με αισιοδοξία.

 ΚΥΡΙΟ ΜΕΡΟΣ

 ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΑΣ:

  • Παραβίαση δικαιωμάτων ευπαθών ομάδων –πρόσφυγες,μειονότητες,άποροι,παιδιά,γυναίκες-Αφρική,απαγωγές,ενδοοικογενειακή βία,μακροχρόνια άνεργοι,Α.Μ.Ε.Α
  • Ρατσισμός σε μειονότητες προσφύγων,εθνικισμός,ξυλοδαρμοί αλλοδαπών,θρησκευτικός φανατισμός
  • Πολεμικές συγκρούσεις,βασανιστήρια,κρατούμενοι συνείδησης
  • Κοινωνική  & οικονομική ανισότητα
  • Εκμετάλλευση αναπτυσσόμενων χωρών από Δυτικό κόσμο
  • Ιδιοτέλεια,ατομικισμός,απανθρωποιήση της ζωής,η απαξία της ύλης προβάλλεται ως υπέρτατη αξία
  • Απουσία κράτους προς αδύναμους,έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας,περίθαλψης
  • Επιστήμη για την επιστήμη,σκοπός της επιστήμης το κέρδος και αποπροσανατολισμός από υπέρτατες αξίες
  • Αμοραλισμός,πνευματική απάθεια
  • Οικολογική καταστροφή
  • Αστικός τρόπος ζωής-Η φύση στο περιθώριο.Μοναξιά,Αλλοτρίωση

 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

 

ΑΤΟΜΙΚΕΣ

  • Ο άνθρωπος να γίνει περισσότερο συνάνθρωπος,να συμπάσχει,να κατανοεί,να προσφέρει
  • Κοινωνική δράση εθελοντική προσφορά,ευαισθητοποίηση προς ηλικιωμένους και ανήμπορους
  • Ατομική πρωτοβουλιά και στηλίτευση της βίας σε καθημερινή βάση από όπου και αν προέρχεται (έμπρακτη δράση: ανάδοχες οικογένειες,προσφορά σε απόρους,προσφορά σε παιδιά κακοποιημένα,άρρωστα)
  • Στροφή προς αξίες ανθρωπισμού,γαλούχηση από νεαρά ηλικία στις έννοιες της συμπαράστασης,της προσφοράς,της αλληλεγγύης,της αυτοθυσίας και του αλτρουισμού.
  • Ενημέρωση ,πολιτικοποίηση,κοινωνικοποίηση

ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ

  • Φορείς αγωγής: Σχολείο,έμφαση στην έννοια της προσφοράς,ανθρωπιστική παιδεία,διαπαιδαγώγηση σε αξίες της προσφοράς και της ανιδιοτέλειας
  • Προβολή ανθρωπιστικών προτύπων από Μ.Μ.Ε ,τονισμός των κοινωνικών προβλημάτων και ανάδειξη τους με παράλληλη  στηλίτευση της κρατικής αδιαφορίας.
  • Δημιουργία φιλανθρωπικών ιδρυμάτων,ενίσχυση συλλογικών φορέων
  • Διεθνείς οργανισμοί,καμπάνιες με ανθρωπιστική δράση,εξάλειψη της φτώχειας σε τριτοκοσμικές χώρες,αφύπνιση παγκόσμιας κοινής γνώμης.
  • Κράτος : θέσπιση ανθρωπιστικότερων νόμων με βάση τον άνθρωπο και τις ανάγκες του..Υιοθέτηση θεσμών για ευπαθείς ομάδες.Ειδικό πλαίσιο νόμου για αναξιοπαθούντες.
  • Καταπολέμηση της ατιμωρησίας,δικαιότερη κατανομή πλούτου
  • Επανιεράρχηση αξιών Διαφωτισμού,ανθρωπισμός,μισαλλοδοξία
  • Ανοχή στο διαφορετικό,εξάλειψη ρατσισμού

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η εικόνα που παρουσιάζει η σύγχρονη κοινωνία,δεν είναι μια εικόνα που προσιδιάζει στην πολυσήμαντη λέξη: «Άνθρωπος».Η ιδιοτέλεια,ο καιροσκοπισμός και οι ατομικιστικές αντιλήψεις έχουν βαθιά εισχωρήσει στις κοινωνικές δομές.Χρειάζεται λοιπόν εγρήγορση και κυρίως αφύπνιση των μελών της κοινωνίας για την αντροπή αυτής της νοσηρής κατάστασης και την επίρρωση των ανθρωπιστικών ιδεωδών.Πρέπει να αναζητήσουμε τον άνθρωπο όπου και αν βρίσκεται αναφέρει ο μεγάλος νομπελίστας ποιητής μας.Μια αναζήτηση που οφείλει να είναι αέναη  αλλά και επιτακτική…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>